Kalendarz grzybiarza – co rośnie w którym miesiącu w Polsce

W Polsce grzyby rosną przez cały rok, ale każdy sezon ma swoich bohaterów. Wiosną pojawiają się smardze i zdradliwe piestrzenice, latem kurki i borowiki usiatkowane, szczyt sezonu przypada na wrzesień i październik, późną jesienią królują opieńki i gąski, a zimą – gdy przychodzi odwilż – zimówka aksamitnotrzonowa i uszak bzowy. Pamiętaj tylko, że to kalendarz orientacyjny: o tym, czy w lesie coś wyrośnie, decyduje pogoda z ostatnich tygodni, region i wysokość nad poziomem morza. Szczegółowe zestawienie znajdziesz w naszym kalendarzu grzybiarza.

Miesiąc po miesiącu – szybki przegląd

Jeśli szukasz konkretnego miesiąca, przejdź od razu do jego strony:

• zima: styczeń, luty, grudzień,
• wiosna: marzec, kwiecień, maj,
• lato: czerwiec, lipiec, sierpień,
• jesień: wrzesień, październik, listopad.

Poniżej opisujemy, czego spodziewać się w każdej porze roku.

Co rośnie wiosną? (marzec, kwiecień, maj)

Wiosna to dla grzybiarza czas obserwacji i ostrożności, a nie pełnych koszyków.

Smardze – tylko do zdjęć

Smardze, w tym smardz jadalny i smardz stożkowaty (to oficjalne nazwy gatunkowe), pojawiają się zwykle od marca do maja w lasach łęgowych, parkach, sadach i na obrzeżach lasów. Ich kapelusze przypominają plaster miodu. W Polsce są gatunkami chronionymi – nie zbieramy ich, zostawiamy w lesie. To samo dotyczy naparstniczki czeskiej. Więcej w poradniku gatunki chronione grzybów.

Piestrzenica kasztanowata – największe wiosenne zagrożenie

Piestrzenica kasztanowata rośnie wczesną wiosną, najczęściej w borach sosnowych na piaszczystych glebach. Ma kasztanowobrązowy kapelusz pofałdowany jak mózg i bywa mylona ze smardzami. Jest śmiertelnie trująca. Wiosenne grzyby o pofałdowanych kapeluszach to zatem podwójne „nie”: smardze są chronione, a piestrzenica może zabić.

Pozostałe wiosenne gatunki

Od kwietnia na łąkach, w zaroślach i sadach można spotkać majówkę wiosenną. Uwaga: podobnie wyglądają trujące strzępiaki, które pojawiają się niedługo później. Pod koniec wiosny na pniach drzew liściastych rośnie żagwiak łuskowaty, a w lasach liściastych może pojawić się rzadki w Polsce muchomor wiosenny – biały i śmiertelnie trujący.

Co rośnie latem? (czerwiec, lipiec, sierpień)

Lato to start właściwego sezonu, szczególnie po ciepłych, burzowych deszczach.

• Kurki – od wczesnego lata pojawiają się w lasach iglastych i mieszanych. Mają charakterystyczne listewki zamiast typowych blaszek. Uważaj na podobne lisówki pomarańczowe.
• Borowik usiatkowany – nazywany borowikiem letnim, rośnie pod dębami i bukami, często jako jeden z pierwszych borowików w roku.
• Koźlarze i gołąbki – pod brzozami, grabami, w lasach mieszanych.
• Czubajka kania – od późnego lata na skrajach lasów, polanach i łąkach.
• Żółciak siarkowy – jaskrawożółte, nadrzewne owocniki na pniach drzew liściastych.

Latem zaczyna się też sezon muchomora zielonawego – najgroźniejszego grzyba w Polsce. Pojawia się zwykle od lipca w lasach liściastych i mieszanych. Każdy grzyb z białymi blaszkami oglądaj z podstawą trzonu.

Szczyt sezonu: wrzesień i październik

To miesiące, na które czeka każdy grzybiarz. Przy wilgotnej, umiarkowanie ciepłej pogodzie las potrafi dosłownie wysypać grzybami.

W tym czasie spotkasz m.in.:

• prawdziwki, czyli borowiki szlachetne, oraz borowiki sosnowe,
• podgrzybki brunatne, często najliczniejsze w koszykach,
• maślaki pod sosnami i modrzewiami,
• rydze i inne mleczaje pod sosnami i świerkami,
• kanie na skrajach lasów,
• opieńki, które ruszają zwykle we wrześniu.

Szczyt sezonu to jednak także szczyt zatruć. W lasach jest wtedy najwięcej i grzybiarzy, i grzybów trujących, w tym muchomorów. Wysyp kusi do pośpiechu – a pośpiech to najgorszy doradca grzybiarza.

Późna jesień: listopad i początek grudnia

Gdy noce robią się zimne, a pierwsze przymrozki ścinają trawę, sezon wcale się nie kończy.

• Opieńki – kępy na pniach, korzeniach i u podstawy drzew, często aż do listopada. Pamiętaj o ich trujących sobowtórach: maślance wiązkowej i śmiertelnie trującej hełmówce jadowitej.
• Gąski – m.in. gąska niekształtna i gąska ziemistka w borach sosnowych. Uwaga na gąskę zielonkę, którą dziś uznaje się za grzyb niebezpieczny.
• Płachetka zwyczajna – rośnie późnym latem i jesienią, często w borach z borówkami.
• Lejkowiec dęty – ciemne, lejkowate owocniki w lasach liściastych.
• Boczniaki – na pniach drzew liściastych, także przy chłodnej pogodzie.

Późną jesienią rośnie też trująca lejkówka mglista, tworząca czasem całe kręgi w ściółce.

Czy zimą rosną grzyby? (grudzień, styczeń, luty)

Tak, kilka gatunków rośnie także zimą.

• Zimówka aksamitnotrzonowa – dawniej nazywana płomiennicą zimową. Rośnie kępami na martwym drewnie drzew liściastych, a jej owocniki znoszą mróz i potrafią „odżyć” w czasie odwilży. Ma pomarańczowobrązowy, kleisty kapelusz i aksamitny, ciemniejący ku dołowi trzon.
• Uszak bzowy – galaretowate owocniki przypominające ucho, najczęściej na gałęziach bzu czarnego. Spotkasz go właściwie przez cały rok, ale najlepiej widać go w chłodne, wilgotne miesiące.
• Boczniaki – w łagodne zimy rosną na pniach i kłodach.
• Huby – nadrzewne owocniki, np. hubiak pospolity czy wrośniak różnobarwny, widoczne przez cały rok. Nie są grzybami do koszyka, ale świetnie nadają się do nauki i fotografii.

Jak korzystać z kalendarza grzybiarza?

• Traktuj daty orientacyjnie. Ciepła jesień przesuwa sezon, sucha potrafi go skrócić, a w górach wszystko dzieje się w innym rytmie.
• Patrz na pogodę z ostatnich tygodni, a nie tylko na kalendarz. Po obfitych deszczach wysyp przychodzi zwykle z kilkudniowym lub kilkunastodniowym opóźnieniem.
• Sprawdzaj stronę miesiąca w Gribo – zestawia gatunki typowe dla danej pory roku i podpowiada, na jakie sobowtóry uważać.
• Gatunki chronione zostawiaj w lesie.

I zasada ponad kalendarzem: rozpoznanie ze zdjęcia lub z aplikacji nie zastępuje grzyboznawcy. O tym, czy grzyb nadaje się do jedzenia, decyduje specjalista – w stacjach sanepidu ocena grzybów jest bezpłatna. Przy podejrzeniu zatrucia dzwoń pod 112 (lub 999) i zabierz do szpitala resztki grzybów.